Chính sách sử dụng cán bộ KH&CN cần mang tính đột phá (02/07/2007)
Đến nay, nước ta vẫn thiếu các nhà khoa học đầu ngành có công trình khoa học được công bố quốc tế. Bởi vậy, thời gian tới, chính sách sử dụng cán bộ KH&CN cần mang tính đột phá.
Trong điều kiện hiện nay, việc xây dựng chính sách thí điểm nhiệm vụ KH&CN cấp quốc gia và các nhà khoa trẻ thực hiện nhiệm vụ ươm tạo công nghệ, ươm tạo doanh nghiệp tại các trường đại học, viện nghiên cứu trọng điểm là rất cần thiết. Thí điểm chính sách đặc biệt trọng dụng các nhà khoa học trình độ cao được Nhà nước giao nhiệm vụ KH&CN cấp quốc gia. Đây là những nhiệm vụ khó, đòi hỏi sự tập hợp của một tập thể khoa học mạnh, giải quyết trọn vẹn một vấn đề có tính quyết định đối với sự phát triển của đất nước. Việc tuyển chọn nhà khoa học để giao chủ trì nhiệm vụ được thực hiện theo phương thức cạnh tranh công khai và bình đẳng. Các nhà khoa học không phân biệt làm việc trong nhà nước hay ngoài công lập, không phân biệt người Việt Nam hay nước ngoài đều có thể nộp hồ sơ nhận nhiệm vụ cấp quốc gia. Nếu một nhiệm vụ được nhiều nhà khoa học đăng ký thực hiện thì sử dụng phương thức tuyển chọn cạnh tranh công khai.
Trường hợp đặc biệt có thể mời các nhà khoa học nước ngoài tham gia tuyển chọn, kể cả khi họ có đủ năng lực thì cũng có thể được giao chủ trì nhiệm vụ cùng với các nhà khoa học trong nước. Khi được nhận nhiệm vụ, các nhà khoa học được quyền tập hợp một tập thể khoa học mạnh, có trình độ chuyên môn phù hợp, được lựa chọn và điều động theo tiêu chí nhất định. Tất nhiên, nhà khoa học cũng phải cam kết với nhà nước phải hoàn thành nhiệm vụ, bàn giao kết quả đúng thời hạn, chất lượng yêu cầu. Nếu nhà khoa học không hoàn thành nhiệm vụ thì phải hoàn trả một phần kinh phí được hưởng và không được giao nhiệm vụ KH&CN các cấp trong thời gian nhất định. Quyền tự chủ của nhà khoa học cần được thể hiện ở cơ chế tự chủ về tài chính, thông qua phương thức khoán đặc biệt một khoản kinh phí hoạt động thường xuyên trong suốt thời gian thực hiện nhiệm vụ, được hoàn toàn chủ động các nội dung chi. Nhà khoa học cũng cần được giao sở hữu một phần hoặc toàn bộ quyền sở hữu tài sản trí tuệ có nguồn gốc từ ngân sách nhà nước để chuyển giao, góp vốn, liên doanh với doanh nghiệp.
Thí điểm cơ chế đặc biệt đối với các nhà khoa học trẻ được giao nhiệm vụ ươm tạo công nghệ, ươm tạo doanh nghiệp tại các trường đại học, viện nghiên cứu và phát triển trọng điểm. Các trường đại học, viện nghiên cứu phát triển chọn lọc những sinh viên suất sắc, học viên cao học và nghiên cứu sinh để thành lập các nhóm ươm tạo công nghệ, ươm tạo doanh nghiệp, trên cơ sở ứng dụng các kết quả nghiên cứu khoa học của chính họ trong quá trình đào tạo và nghiên cứu ở viện, trường. Mỗi nhóm ươm tạo công nghệ, ươm tạo doanh nghiệp làm việc dưới sự chỉ đạo về chuyên môn của một nhà khoa học có trình độ cao, có kinh nghiệm trong nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ của các trường, viện hoặc doanh nghiệp.
TS. Nguyễn Quân cũng cho rằng, để tạo môi trường làm việc tốt cho cán bộ KH&CN, Nhà nước cần tập trung đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị cho một số viện nghiên cứu và phát triển trọng điểm đạt mức tương đương các cơ sở ở nước ngoài, để thu hút các nhà khoa học trong nước và quốc tế đến làm việc. Trong khi chưa thể ban hành chính sách tổng thể và toàn diện về sử dụng cán bộ KH&CN, thì việc thực hiện các giải pháp nêu trên có thể tạo tiền đề mang tính đột phá để khuyến khích các nhà khoa học sáng tạo ra sản phẩm khoa học có giá trị và hiệu quả cao hơn, đóng góp thiết thực vào sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước.