Các chương trình KH&CN trọng điểm cấp nhà nước: Sơ kết hoạt động năm 2007 và triển khai kế hoạch 2008-2009 (20/2/2008)
Trong báo cáo sơ kết, Chánh Văn phòng các chương trình KH&CN trọng điểm cấp nhà nước Đỗ Xuân Cương đã trình bày những mặt được và chưa được trong hoạt động của các chương trình hơn một năm qua:
Về tổ chức xây dựng kế hoạch nhiệm vụ, Văn phòng các chương trình và các Ban chủ nhiệm chương trình đã cùng các vụ chức năng của Bộ thực hiện theo đúng quy định vận hành của cơ chế mới, từ khâu tiếp nhận đề xuất, hồ sơ đăng ký đến việc tổ chức xác định, tuyển chọn, xét chọn các nhiệm vụ, không để xảy ra những sai sót dẫn đến khiếu kiện. Tuy nhiên, việc giải quyết một số vấn đề phát sinh và thực hiện kế hoạch theo Luật Ngân sách còn chậm.
Về tổ chức triển khai thực hiện các mục tiêu nội dung của các chương trình, hầu hết các đề tài, dự án của các chương trình đã bám sát nội dung đề ra, tuy nhiên ở hầu hết các chương trình đều có sự mất cân đối trong cơ cấu các lĩnh vực ưu tiên và loại hình nhiệm vụ. Có nhiều nguyên nhân dẫn đến sự mất cân đối này, như: Không chuẩn bị tốt hồ sơ, ảnh hưởng đến kế hoạch thực hiện các chương trình; việc xác định nhiệm vụ chưa được quan tâm và dành công sức, thời gian thích đáng; các tiêu chí lực chọn chuyên gia cho các hội đồng tuyển chọn và xét chọn nhiệm vụ còn mang tính định tính; quỹ chuyên gia chưa được xây dựng, cập nhật và bổ sung, đặc biệt là các chuyên gia về kinh tế - tài chính; việc kiểm tra và nắm tình hình triển khai thực hiện nhiệm vụ của các tổ chức, cá nhân chủ trì chưa được quan tâm đúng mức.
Về công tác quản lý và phối hợp điều hành: Mặc dù chưa có quy định cụ thể về quy trình phối hợp giữa các đơn vị có liên quan trong hoạt động của các chương trình, song sự phối hợp giữa Văn phòng các chương trình với Ban chủ nhiệm các chương trình và các đơn vị chức năng của Bộ đã có sự gắn kết theo đúng chức năng và nhiệm vụ của chủ thể quản lý, góp phần hoàn thành kế hoạch công việc theo tiến độ của các chương trình, tạo cơ sở pháp lý thuận lợi cho việc triển khai thực hiện các hoạt động của chương trình.
Năm 2008, thuyết minh tổng quát của các chương trình cần được hoàn thiện, làm cơ sở pháp lý cho việc đánh giá, nghiệm thu toàn bộ chương trình; tổ chức tốt việc kiểm tra tiến độ và đánh giá giữa kỳ; rà soát các nhiệm vụ đang thực hiện từ năm 2006 đến 2008; xây dựng, lựa chọn danh mục các nhiệm vụ sẽ thực hiện năm 2009; xây dựng cơ sở dữ liệu về các chương trình, đề tài, dự án và quỹ chuyên gia phục vụ công tác quản lý...
Trong phần thảo luận, các đại biểu đặc biệt quan tâm đến các vấn đề về cơ chế chính sách, tài chính, công tác quản lý hoạt động của các chương trình KH&CN cấp nhà nước; việc "đặt đầu bài" cho các chương trình KH&CN cấp nhà nước; các tiêu chí xác định, đánh giá "đầu ra" của một nhiệm vụ KH&CN sao cho phù hợp với yêu cầu hội nhập và trình độ quốc tế hiện nay. Đa số các đại biểu cho rằng, nên có sự "đặt hàng" từ trên xuống, phối hợp với những đề xuất, phản hồi từ các đơn vị nghiên cứu, các tổng công ty về các vấn đề nghiên cứu trọng điểm cấp nhà nước (thực tế vấn đề này còn hạn chế). Việc công bố công trình nghiên cứu khoa học cũng chỉ nên thực hiện đối với các chương trình nghiên cứu cơ bản, còn đối với các chương trình khoa học công nghệ khác thì nên quan tâm đến việc công nhận quyền sở hữu trí tuệ đối với những sáng kiến, sáng chế, giải pháp hữu ích và việc ứng dụng có hiệu quả các kết quả nghiên cứu vào đời sống. Các chương trình KH&CN cần có sự "kế tục" các nhiệm vụ từ giai đoạn trước và mang tính liên ngành nhiều hơn. Các chương trình cũng cần có nhật ký chương trình theo một mẫu thống nhất, ghi lại kết quả thực hiện các nhiệm vụ ở từng thời điểm...
Phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị, Bộ trưởng Hoàng Văn Phong khẳng định sự tin tưởng và đánh giá cao những ý kiến của các nhà khoa học cho việc xây dựng, tổ chức và thực hiện các nhiệm vụ KH&CN. Bộ trưởng đồng ý với các ý kiến cho rằng: Việc công bố công trình nghiên cứu khoa học trên các tạp chí quốc tế và chỉ số trích dẫn các bài báo khoa học là những điều kiện quan trọng trong việc đánh giá hoạt động nghiên cứu KH&CN. Bên cạnh đó, đối với những kết quả KH&CN có tính ứng dụng, phải lấy tiêu chí là số lượng các sáng chế, giải pháp hữu ích đã được đăng ký, công nhận và đưa vào áp dụng trong thực tiễn. Trong khoảng 5 đến 10 năm nữa, ngành KH&CN của chúng ta cần đạt được những tiêu chí này.
Thay mặt Lãnh đạo Bộ, Bộ trưởng Hoàng Văn Phong ghi nhận những ý kiến đóng góp cùng những trăn trở của các nhà khoa học, hứa sẽ hỗ trợ tích cực cho công tác tổ chức các chương trình và sẽ cùng các đơn vị chức năng của Bộ tháo gỡ những vấn đề quản lý hiện đang còn vướng mắc.
